«Máńgilik el»  – babalar ańsaǵan murat

Keshe «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynda Mádenıet jáne sport mınıstrligi bastamasymen «Máńgilik el – eldiń biriktirýshi kúshi» atty forým ótti. Elimizdiń túkpir-túkpirinen 200-ge jýyq zııaly qaýym ókilderi qatysqan basqosýda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev sóz sóılep, «Máńgilik el» ıdeıasynyń mańyzyna toqtaldy.   Úkimet basshysynyń orynbasary Berdibek Saparbaev «Máńgilik el» ıdeıasy qurǵaq uran emes, qoǵamdyq júıeni bekite túserlik  is-qaıratymyz ekenin, bul oraıda  mádenıet pen óner qyzmetkerleriniń aldynda birqatar mańyzdy mindetter turǵanyn tilge tıek ete kelip, patrıottyq rýhtaǵy týyndylar jasaý shyǵarmashylyq adamdary úshin qazirgi tańdaǵy basty másele bolyp tabylatynyn aıtty. Kezinde jazýshylar, óner adamdary bılik pen halyq arasyndaǵy rýhanı altyn kópir, al shyǵarmashylyq odaqtar ıdeologııa qalyptastyrýshy uıym bolyp sanalatyn. Búginde jazýshylardy, óner adamdaryn halyq birden tanı bermeıdi, shyǵarmalaryn jetik bilmeıdi. Sondyqtan qazir kez kelgen shyǵarma básekege qabiletti bolýy kerektigin, kitap shyǵarýǵa bólingen memlekettik qarjyǵa eń sapaly ádebı týyndylar ǵana ıe bolýy qajettigin alǵa tartty. Mysaly, elordada Elbasynyń jeke kitaphanasy jumys isteıdi. Sol sııaqty Ulttyq akademııalyq kitaphana janynan Myrzataı Joldasbekovtiń jeke kitaphanasy ashyldy. Osyndaı kitaphanalar óńirlerde de ashylýy kerek, dedi. Sonymen qatar, jaqynda «Ulttyq mýzeıge syı tartý» aksııasy ótkizilgenin, oǵan azamattar jeke qoryndaǵy zattaryn,  400-ge jýyq eksponattardy mýzeıge ákep tapsyrǵanyn, jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleıtin, olardyń óz halqynyń tarıhyn bilýge yqpal etetin mundaı ıgilikti isterdi barlyq oblystarda uıymdastyrý qajettigin jetkizgen Premer-Mınıstrdiń orynbasary: «Qazaqstannyń bolashaǵy, damýy jastarǵa baılanysty. Bizdiń negizgi mindetimiz –Máńgilik eldiń arqaýy bolatyn jastardy tárbıeleý», dep atap ótti. Munan keıin el tarıhy men eli­mizde atalyp ótetin bıylǵy basty mereıtoılarǵa oraı sheshen: «Tarıhyn bilmegen ulttyń bolashaǵy bulyńǵyr. Mysaly, keremet úlken emenniń tamyry tereń bolmasa, ol daýylǵa shydap tura almaıdy. Búgingi kúnniń basty mindeti – tarıhy sonaý tereńnen bastalatyn halqymyzdyń ótkenin umytpaı, búginin baǵalap, bolashaqqa nyq senimmen qadam basý. Ol jol – Nurly Jol, Máń­gilik eldiń joly. Bıylǵy ótkiziletin Qa­zaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵy bizdegi kóptegen ult­tar tatýlyǵynyń kórinisin aıǵaq­tap berse, Konstıtýsııanyń 20 jyldyǵy quqyqtyq turaq­ty­ly­ǵymyzdyń kepili bolmaq. Al, Qazaq handyǵynyń 550 jyl­dyǵy – elimizdegi birliktiń jáne yn­tymaqtyń, tarıhı sabaqtastyqtyń kórinisi. Bul atalǵan mereıtoılar kópultty halqy­myzdyń, qazaqstandyqtardyń ortaq merekeleri. Osy oraıda ádebıet jáne óner qaıratkerlerine de zor jaýap­ker­shilik júkteledi», dep tujyrdy oıyn. Qazaqstandy shetelderde tany­týda kóńil marqaıtar jetis­tik­terimiz az emes. Úkimet basshy­synyń orynbasary bul rette bir­qatar is-sharalardyń atqaryl­ǵanyn aıtty. Uly Abaıdy shetelge tanytýdamyz. Máskeýde, Beı­jinde, Býdapeshte aqyn eskert­kishiniń boı kóterýi sonyń jarqyn mysaly bolyp tabylady. Sol sekildi Qazaqstannyń atyn shet­elderge tanytýda jekelegen máde­nıet qaıratkerlerinen dramatýrg Dýlat Isabekov, sýretshi Er­bolat Tólepbaev, mýzykant Aıman Musaqojaeva eńbekteri ólsheýsiz ekenin, sonymen qatar «Astana Opera» teatrynyń gastroldik saparlary da tabys­ty bolǵanyn aıtty. Biraq búgin bul jetistiktermen toqmeıilsip qalýǵa bolmaıdy. Ol úshin osy baǵyttaǵy jumysty IýNESKO sııaqty halyqaralyq uıymdarmen, elshiliktermen birlesip, shetelderde uıymdastyrýdy jalǵastyra berý kerektigi nazardan tys qalǵan joq. Ádebıet pen ónerge tikeleı Elbasynyń ózi qamqorlyq kórsetip, barynsha jaǵdaı jasap keledi desek, munyń dáleli retinde mysaly, qalamgerlerdiń qalamaqysy, memlekettik stıpendııa, memlekettik nagradalar, baspanamen qamtamasyz etý, t.s.s. birtalaı máselelerdi aıtýǵa bolady. Ádebıet pen óner adamdaryna mundaı qoldaýlar oblys, aýdan ákimderi tarapynan da joq emes. Zııaly qaýym ókilderiniń aldynda Táýelsiz Qazaqstandy ár alýan janrda jyrlaý maqsaty turǵanyn shegeleı kelip, Berdibek Mashbekuly «Máńgilik el» ıdeıasyn úshtuǵyrly tilmen sabaqtastyra oı órbitti. «Úshtuǵyrly til jaı ǵana ádemi tujyrymdama nemese tildik saıasattyń jańa formasy retinde paıda bolǵan joq, ol – ómirlik qajettilikten týyndaǵan ıgilikti ıdeıa. Qaı zamanda bolsyn, birneshe tildi meńgergen memleketter men halyqtar qaryshtap damýda. Sondyqtan úsh tildi – memlekettik til, orys tili jáne aǵylshyn tilin ıgergenimiz óte durys», dep atap kórsetken Úkimet basshysynyń orynbasary forýmǵa qatysýshylardy elimizdegi tynyshtyq pen turaqtylyqty, ekonomıkalyq damýdy, ultaralyq tatýlyqty tý etip kóterip, bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq jolynda Elbasynyń aınalasyna toptasyp, «Máńgilik el» muraty jolynda eńbek etýge shaqyrdy. Munan keıin minbege Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly shyǵyp, forýmdy ótkizýdegi maqsatqa toqtaldy. «Tamyry tereńge jaıylǵan eli­mizdiń birligi men berekesi tarqa­ǵan emes. Ult pen ulystyń tatý­lyǵy búginde qoǵamdyq yntymaq­tastyqty saqtap otyr. Baıtaq elde jurttyń birligi buzylmaı, tatý-tátti ómir súrip jatqandyǵy biz úshin úlken maqtanysh. Osy emes pe edi ata-babalarymyzdyń armany! Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Dúnıe­de táýelsiz Qazaq eli bar. Álemde egemen Qazaqstan bar. Onyń kóp ultty, tatý, yntymaqshyl halqy bar. Qýatty ekonomıkasy, senimdi saıası júıesi bar. Eń bastysy, búginnen nurly, búginnen kemel bolashaǵy bar. Sol kúnge berik senim bar!» dese, «Máńgilik el» ıdeıasy arqaýyndaǵy jumyldyrýshy qundylyqtar – azamattyq teńdik, eńbeksúıgishtik, adaldyq, oqymys­tylyq pen bilimdi qaster tutýdyń róli «Nur Otan» partııasynyń XVI sezinde erekshe atap ótildi. ...Kez kelgen el óz keleshegin óskeleń urpaǵymen baılanystyrady. Bul oraıda Saryarqa tórinde mádenıet, bilim ordalary, áleý­mettik nysandar, ásem ǵı­ma­rat­tar, teatrlar, kitaphanalar, mu­ra­jaı­lar boı kótergen Astana –Táýel­­siz­di­gimizdiń boıtumary atandy. Bilimge, ónerge qushtar órender úshin Astana el ómirindegi tarıhı oqıǵalar tizbeginen oryn alatyny anyq. Bul – san qıly kezeńderdi basynan ótkergen halyq úshin erlik pen órliktiń bıik shyńy. Máńgilik el... Máńgilik Qa­zaqstan... Ata-babalarymyzdyń máńgilik armany, máńgilik ańsary bolatyn. Erteńgi jarqyn kúnnen úmitti bizdiń eldiń urany da, jyr-áni de sol bolýǵa tıis. «Máńgilik eldiń» jeti qaǵı­dasy bizdiń damýymyzdyń arqaý­lyq qundylyqtaryn, Qazaqstan halqynyń ortaq múddesi men tarıhı taǵdyryn aıshyqtaıdy. Sebebi, Máńgilik el muratyna jetý urpaqtar birligi men sabaq­tas­tyǵynyń kórinisi arqyly jú­zege asatyndyqtan da Memleket basshysynyń halyqtyń úsh býynyna sóz arnaýy keshegi tarıh qoınaýyndaǵy babalar únin taǵy da jańǵyrtqandaı áser qaldyrdy», deı kelip, babalardyń erligi, búgingi býynnyń eren isteri jáne jas urpaqtyń jasampazdyǵy arasynda sabaqtastyq bolsa ǵana, Máńgilik elge dańǵyl jol ashylatynyn aıtty. Mınıstr Qazaqstannyń mádenıet salasyndaǵy uzaq merzimdi damýynyń negizgi baǵytyn ótken jyly Elbasy­nyń Jarlyǵymen qabyldanǵan Máde­nı saıasattyń tujyrymdamasy aıqyn­daıtynyn, mundaı mańyzdy qujat táýelsizdik jyldarynda alǵash ret qabyldanyp otyrǵanyn jetkizdi. Mádenıet degende adamdardyń oıyna aldymen demalys jáne oıyn-saýyq salasy retinde qalyptasyp ket­ken eski kózqarastan arylar sát áldeqashan jetkenin eskerte kelip mınıstr, mádenı saıasattyń mańyzdy basymdyqtarynyń biri – suranysqa ıe jáne básekege qabiletti ónim jasaý qajettigine kóńil burǵyzdy. Sondaı-aq, tanymal tóltýmalardy, eldiń týrıstik tartymdylyǵyn qalyptastyrý arqyly mádenıet salasynyń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrý máselesi oı ózegine arqaý etildi. Ádebıet jáne kitap shyǵarý salany damytýdyń mańyzdy baǵyty desek, osy iste ulttyń tiline artylar júk erekshe ekenin eske salǵan Mádenıet jáne sport mınıstri: «Elbasy N. Nazarbaev: «Biz elimiz úshin, jurtymyz úshin tarıhymyzdy, mádenıetimizdi, sanamyzdy, ǵurpymyzdy ózimizdiń tilimiz arqyly ǵana jetkize alamyz» dese, sóz zergeri Muhtar Áýezov bir sózinde: «Ulttyń tili – sol ulttyń jany, jan dúnıesi. Ol júrekti soqtyrtyp turǵan qan tamyry sııaqty. Egerde qan tamyry jabylyp qalsa, júrek te soǵýyn toqtatpaı ma?!» deýinde úlken mán jatyr» dep, qazaq tili – memleketimizdiń barlyq azamattaryn biriktiretin qýatty quralǵa aınalýy tıistigin aıtty. Búginde «Astana Opera» teatry týraly aıtqanda, keýdeni qýanysh sezimi bıleıdi. Shet elderdiń aıtýly sahnalyq alańdarynda klassıkalyq óner ózegine aınalǵan qara shańyraq gastroldik saparlardan nátıjeli oralyp júr. Bul rette ártisterimizdiń qazir álemdik shaqyrýlarǵa ıe bola bastaǵany sóz etildi. Qazir Mádına Basbaevany, Áıgerim Beketaevany, Alan Bóribaevty jáne basqalardy shet­el­diń kóptegen memleketteri moıyndaı­dy. «GlobalArt» halyqaralyq korporasııasymen qol jetkizilgen kelisimderdiń nátıjesinde ústimizdegi jyldyń qańta­rynda Eýropanyń eń úlken teatr­larynyń biri – Italııanyń Genýıa qala­syndaǵy «KarloFelıche» teatrynda «Astana Opera» balet trýppasynyń gastrolderiniń sátti ótkeni týraly basylymdar jarysa pikir jazyp jatty. Mınıstr óz sózinde shetelde ujymnyń tolyq quramda óner kórsetýi alǵash ret bıýdjet qarajaty emes, shaqyrýshy taraptyń esebinen bolǵanyn aıryqsha atap ótti. Forýmda mádenıet jáne óner qaı­ratkerleri, ǵylym-bilim salasy maıtalmandary «Máńgilik el» ıdeıasy týraly, salanyń ózekti máseleleri boıynsha óz tolǵanystaryn ortaǵa saldy. Parlament Senatynyń depýtaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın qalamgerler «Máńgilik el» ıdeıa­syn júzege asyrý maqsatynda aıanbaı ter tóge berýge tıis ekenin tilge tıek etse, Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi, belgili ǵalym Asyly Osman qazaq tili keleshekte ózge etnos ókilderin bir shańyraqtyń astyna toptastyratyn birlik kúshine aınalaryna senim bildirdi. О́ner ýnıversıtetiniń rektory, Eńbek Eri Aıman Musaqojaeva búginde Qazaqstandy óneri arqyly búkil álem moıyndaı bastaǵanyn alǵa tartsa, respýblıkalyq «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń basqarma basshysy Aleksandr Tarakov «Máńgilik el» ıdeıasyn aýyl sharýashylyǵyndaǵy búgingi jetistiktermen sabaqtastyryp oı órbitti. Tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Vıktor Zaıbert, L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Áshirbek Momynov, memlekettik «Esik» tarıhı-mádenı qoryq murajaıynyń dırektory Gúlmıra Muhtarova Elbasy ıdeıasynyń Qazaqstan keleshegimen baılanys­ty tustaryn tarqata áńgimeledi. Mańǵystaý oblystyq N.Jantórın atyndaǵy qazaq mýzykalyq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi Gúlsına Mirǵalıeva «Máńgilik el» ıdeıasy týraly oılaryn aıtýmen birge óńirlik teatrǵa jańa ǵımarat kerek degen ótinishin Úkimet basshysynyń orynbasary B.Saparbaevtyń qaperine salýdy umytpady jáne bul máselege oraı Premer-Mınıstrdiń orynbasary tarapynan tıisti jaýabyn aldy. Respýblıkalyq koreı mýzykalyq komedııa teatrynyń ártisi Antonına Pıak lebizine de áriptesteri qoldaý bildirdi. «Máńgilik el – eldiń biriktirýshi kúshi» shyǵarmashylyq zııaly qaýym forýmynyń qorytyndysy boıynsha qatysýshylar Elba­sy atyna qarar joldady. Mun­da «Máńgilik el – eldiń birikti­rýshi kúshi» respýblıkalyq forýmy­nyń mańyzdylyǵy jáne el Pre­zıdentiniń «Máńgilik el» ulttyq ıdeıasynyń negizgi róli týraly ortaq sheshimge kelgendigi atap ótildi. Qujatta: «Bizdiń elimiz tabysty jáne órkendegen bola­shaqqa talpynady. Qazirgi tańda biz – shyǵarmashylyq zııaly qaýym­nyń ókilderi barlyǵymyzdy birik­tiretin taýsylmas bulaǵyna aınalǵan «Máńgilik el» jalpy­ult­tyq ıdeıasynyń tereń maǵynasyn túsinýimiz qajet», dep atap ótilgen. Aldaǵy el Prezıdentin saılaý qar­sańynda forýmǵa qatysýshylar elimizdiń zııaly qaýym ókilderi atynan Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kandıdatýrasyn biraýyzdan qoldaıtyndyqtaryn bildirdi. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan».